|
|
Bunlardan
kare içine yerleştirilmiş geometrik motifi,halıların Selçuklu halıları ile XVl.yy.ın
ikinci yarısına tarihlenen klasik Osmanlı Halıları arasında bir köprü ödevi
gördüğü öne sürülür.Bu tür halıların hemen hemen tümü B.Anadolu'da özellikle
Uşak'ta dokunmuştur.Bu yüzey bölümlemesi ve geometrik bezemeler günümüze değin
uşak halılarının en belirgin özelliğini oluşturmuştur. Tek tek çerçeveler içine yerleştirilen hayvan figürlerinin XlV.yy.dan başlayarak yerini grup halindeki stilize hayvan motiflerine XV.yy.başlarında da hayvan dövüşlerinin betimlendiği sahnelere bıraktığı görülür.Bu gelişmelere karşın XV.yy.ortalarında Anadolu'da dinsel etkilere koşut olarak hayvan desenli halı dokumacılığı ortadan kalmıştır. Anadolu'nun hemen her yöresinde halı dokumacılığı sürdürülmekle birlikte XVl.yy.dan başlayarak Gördes,Kula ,Ladik,Bergama,Milas,Uşak,İzmir,Kayseri,Sivas,Kütahya ve Hereke Osmanlı döneminin nitelikli halı üreten merkezleri olarak ün kazanmışlardır.Buralarda dokunan halılar arasında,renk,motif,kompozisyon,kalite ve benzeri açılardan farklılıklar olmakla birlikte Türk düğümüyle ve yün ipliğinden dokunmaları ortak özelliklerini oluşturur. Konya ve Sivas'ın önemli ticaret noktaları üzerinde oluşu B.Anadolu'da Türkmen oymaklarıyla birlikte başlayan halı dokumacılığının köklü bir gelenek haline gelmesi ,halı dokumacılığının köklü bir gelenek haline gelmesi halı dokumacılığının özellikle bu kesimlerde gelişmesinde etken olmuştur.Dik tezgahlarda ,çoğunlukla küçük boyutlarda dokunan nitelikli yünleri ve düzgün alınmış havlarıyla tanınan Gördes halıları ,B.Anadolu' daki yarı göçer toplulukların ürünü olan Kula halıları ve dua kulası denen seccade tipi ,küçük boyutları ve özgün desenleriyle tanınan Ladik halıları zengin desenleri ve parlak renkelriyle ünlü Milas Halıları ,küçük kareye yakın formu ve parlak yünüyle ilgi çeken Bergama Halıları kimi motiflerinde İran halılarıyla benzerlik gösteren madalyonlu ,yıldızlı Uşak halıları Anadolı Halı dokumacılığının en önemli örneklerindendir.Bunlar dışında bir başka Halı Grubunu da XVl.yy da ortaya çıkan ve XX.yy.başlarına değin üretilen saray halıları oluşturur.Bunlar Anadolu'da dokunan halılardan teknik açıdan İran Düğümü (Sine Düğüm) kullanılmasıyla kompozisyon açısından da çiçek motiflerinin egemen oluşuyla ayrılır.Bu dönem saray seccadelerinde de aynı özelliklere rastlanır.Daah sonraki dönmelerde saray halılarına giderek batı etkisini yansıtan motiflerin egemen olduğu dikkati çeker. Anadolu da geleneksel halı dokumacılığının XVlll.yy.dan başlayarak özgünlüğünü yitirdiği görülür.Batıda halı imalathaneleri İtalya ya XV:yy.da giren halıcılık özellikle Floransa,Venedik,Correggio,Perugia,Napoli ve Roma'da gelişti.Bütün öteki ülkelerde olduğu gibi buralarda da Doğu Halıları taklit edildi.XV.y. sonlarına kadar Avrupa'da halı sahibi olmak çok büyük bir lüks sayılırdı.Yerde halı serme alışkanlığının yayılmasında Bourgogne sarayının payı oldu.halılar Araplar sayesinde doğu tezgahlarının yaygınlaştığı İspanya'dan getirtiliyordu.Flandres'da bir çok dokuma merkezi kuruldu.XVll.yy. da Chaillot'da "Savonnerie" adı altında Levante ve Türk tarzında halı dokuyan krallık tezgahları kuruldu.Diğer halıcılık merkezleri arasında Fransa'da Aubusson,İngiltere'de Axminster,belçika'da Tournai,İspanya'da Barcelona ,Hollanda da Deventer krallık dokuma evleri sayılabilir. XX.yy.da Bauhaus geometri ve bakışımsızlığı kullandı.bugün kırk çizgili ve baklava motifli berberi yad navajo halıları sadelikleriyle beğenilirler.Aslında halı her yanda görülebilecek bir desene sahip olmalı ve yerleşik uygarlığımızda mobilyanın egemenliği ile baş edilebilmelidir.
|