|
|
Halının Türk el sanatları arasında çok önemli bir
yeri vardır.Halı dokumacılığının en önmeli öğesi, olan düğümleme tekniği ile
yapılmış ilk halı örneklerine Hunlar'da rastlanmaktadır.Altay dağlarının
eteklerindeki Pazirik höyüğünde bulunan ve lll.-lv.yüz yıllara tarihlenen halı
parçaları ilk düğümlü halı parçalarıdır.Bir düz dokuma üzerine yün iplikleri
düğümleyerek hopan adı verilen örtüleri (battaniye) elde eden Hunlar ,sonraları
bu işlemi dokuma sırasında gerçekleştirme yolunu bulmuşlardır.bu dönemden
ele geçen halı parçalarının küçük boyutlu ve çok tüylü oluşu,desenleri hakkında
bir fikir edinilmesine olanak vermemektedir.Böylece ilk olarak Orta Asya'da
yaşayan göçebe topluluklar arasında yaygınlaşan düğümlü halı dokumacılığı Xl.yy
dan başlayarak Selçukluların Yakın Doğu'ya yayılmaları sürecinde Anadolu'ya da
girmiştir.Selçuklu Halı dokumacılığının Anadolu'da ki merkezleri ,ticaret yolları
üzerinde bulunmalarına koşut olarak gelişen Konya,Kayseri,Aksaray ve Sivas'tır.En
nitelikli Selçuklu Halıları buralardaki Atölyelerde dokunmuştur.Ayrıca Uşak,
Kula ,Demirci,Gördes, Bergama, Milas çevresine yerleşen bazı Türkmen oymakları
da
bu yörelerde halıcılığın gelişmesinde etkili olmuşlardır.Aynı dönemde Orta
Anadolu'da Ladik,Kırşehir,Avanos,Bor,Maden halı dokumacılığının öteden beri
sürdürüldüğü yöreler olarak önem kazanmıştır. Büyük Selçuklular döneminden günümüze kalmış halı örneği yoktur.Buna karşın Anadolu Selçukluları dönemine ait az sayıda halı örneği çeşitli müzelerde sergilenmektedir.Konya Alaattin Camisi'nde bulunan bu döneme ait halı örnekleri Türk ve İslam eserleri Müzesi'nde Beyşehir Eşrefoğlu Camisi'nde bulunan üç örnekten ikisi Konya Mevlana Müzesi'nde biri Londra da özel bir koleksiyonda fustat (eski Kahire )kentinde bulunan yedi örnek de İsveç'te Stockholm National Museet ve Göteborg Röhss Museet'tedir.Bunlar içinde en önemlisi Konya Alaattin Camisi'nde bulunan örneklerdir.Gördes düğümüyle düğümlenmiş bu halıların m2 sinde 84.000 düğüm vardır.Atkıları al,çözgüsü ak renkte sert yün ipliğindendir,renklendirme doğal boyalarla yapılmış ,en çok koyu ve açık kırmızı, kahverengi, lacivert, sarı,krem rengi,seyrek olarak da yeşil renk kullanılmıştır.Küfi yazıdan geliştirilmiş stilize kalın bordürlerin çerçevelediği bordürlerin çerçevelediği kompozisyonlar ,bitkisel kökenli geometrik biçimlerin yinelenmesiyle oluşturulmuştur.Bordür süslemelerinin belirgin özelliğini ,kufi yazıdaki sivri uç ve kanca benzeri kıvrıntıları olan bezemeler oluşturur.Genel anlamda Anadolu Selçukluları döneminde dokunmuş halılara Orta Asya'nın geleneksel bezeme anlayışı egemendir.Stilize hayvan figürleri ,bitkisel kökenli geometrik bezemeleri,bolluk simgeleri ,küfi yazıdan geliştirilmiş bordür vb. özellikler bu etkinin yansımasıdır. Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra ortaya çıkan beylikler döneminde ki halı dokumacılığı konusunda günümüze ulşamış az sayıdaki örnekten bilgi edinebilmekteyiz.Bu dönme halılarında genel çerçeve -yi Selçuklu halı tipi oluşturmakla birlikte motif ve desende çeşitlemelere giderek daha değişik kompozisyonlar yaratıldığı görülmektedir.Halıların tipik özelliği zeminin uzun altıgenlere yada küçük karelere bölünerek içlerine geometrik biçimler ,stilize hayvan motifleri vb. yerleştirilmesidir. Devamı için tıklayınız
|