ÖN ASYA HUN İMPARATORLUĞU
                (Akhunlar Devleti yada EFTALİTLER)

                Hun Devletlerinden biri yaklaşık  350-557 yılları arasında hüküm sürmüş Türk Devleti.Hun Birliği dağıldıktan sonra Altay Bölgesinde Sien-Pi ve Avar (Juan-Juan ) Devletlerine bağlı olarak yaşayan Uar ve Hun kabileleri 350 yıllarında Güney Kazakistan'a geldiler,sonra daha güneye (bugünkü Afganistan'da) Toharistan yöresine yerleştiler.Seyhun ve Sogd(Semerkand yöresi) bölgelerine egemen oldular.Bizans Kaynaklarında Kidara Hunları yada Eftalitler,Göktürklerce Abdel,İran dilinde ,İran dilinde Kiyon ya da Haytal ,Hind kayıtlarında Huna gibi çeşitli adlarla anılan Akhunlar ,o çağda İran'a egemen olan Sasaniler'le dokuz yıl süren savaşlara giriştiler.(349-358) Akhunlar'ın Sasaniler'le   savaşı 427 yılından sonra da sürdü.Sasani hükümdarı Behram Gur bu saldırıları durdurabildi ama ölümünden sonra Akhunlar İran'a baskılarını artırdılar.Akhunlar'ı Eftal hanedanından Kunhas (yada Kuhanaz,aksunvar,aksungur,Kün Han) himayesine aldığı Firuz'u Sasani Tahtına çıkardı(459).Bu yardımına karşılık Telekan ve Tirmiz kentlerini aldı.Kuzey Hindistan'a düzenlediğibir seferle Guptalar devletini yıktı;Pencab'ı ele geçirdi.(470).Kunhas'ın hanedanının adına bağlı olarak "Eftalitler" diye de anılan Akhunlar ,İran'da çıkan Mazdek ayaklanmasına karşı Sasani Şahı Kavaz'a (Kubad yada Kavad) yardım ettiler.Kendilerine sığınan Kavaz'ın yanına 30.000 süvari vererek ayaklanmayı bastırmasını sağladılar (499).Toraman Han ve Oğlu Mihiragula döneminde ,Akhunlar göçlerinin doruğuna ulaştılar.(Vl.yy.başı) Kuzey Hindistan ,Orta Asya 'da Kuça,Karaşar,Kandehar,aksu ve dolayları ülke topraklarına katıldı;İpek yolu'nun bir bölümü denetimlerine geçti.Sonraki yıllarda İran ,Sasani hükümdarı Hüsrev l yönetiminde güçlenirken Orta Asya 'da Göktürk devleti kuruldu (552).Akhunlar dostları Avarlar'la anlaşarak bu iki güçlü devlete karşı koymak istediler.Ancak Hüsrev l ile Göktürk hükümdarı istemi işbirliği yaparak Akhun Devletini yıktılar,topraklarını paylaştılar.

                Üç kol halinde gelişmiş olan hun siyasi hakimiyeti -Kafkasya'daki (Derben kuzeyi- Hazar denizi arasında) Hunların Hazar hakanlığı idaresine girinceye kadar süren kısa hakimiyetleri dışında- bu suretle tarihe karışmakla beraber, Hunlara mensup Türk soyundan çeşitli kütleler , büyük Hun çağında şahsiyetini bulan zengin kültürleriyle göreceğimiz gibi ,Asya ,Avrupa ve Afrika kıt'alarında , Tabgaç, Gök-Türk ,Türgiş, Karluk, Uygur, Oğuz,Bulgar, Sabar,Hazar, Kuman, vb gibi türlü adlar altında ve yeni güçlü devletler, imparatorluklar kurararak yaşamaya devam etmişlerdir. Türk milleti denilen büyük alemin çocukları olan bu kütleler , aynı zamanda Rus, Macar, İslav-Bulgar, Romen, Gürcü devletlerinin kuruluş ve gelişmelerinde başlıca rol oynamışlar ve daha sonraki bütün İslam-Türk siyasi teşekkülerine askeri, hukuki ve sosyal yönlerden anakaynak vazifesi görmüşlerdir. 

                    Beşinci asır ortaları V.ve Vl yüzyıllarda Batı Asya'da Aral gölü doğusunda yerleşerek güçlü bir devlet kurmuş bir Türk kavmi olan Avarlar'dan ayrılıp ayrı bir devlet kuruduktan sonra kısa zamanda İran,Afganistan ve Hindistan'ın bir bölümünü ele geçirerek yurtlarını kuran Akhunlar .Vl.yüzyılın sonuna doğru 565 te Gök Türkler'le İranlılar'ın müşterek harekatı neticesinde yıkılmıştır.

                    Hazar kıyılarından  Kuzey Hindistan'a ,afganistan'a İç Asya'ya kadar uzanan bölgede hüküm sürmüşlerdir.