İLHANLILAR

                İran'da devlet kuran Moğol hanedanı.(1256-1353) Büyük Moğol Hanı Möngke (Mengü) kardeşi Hulagü'yu Batı Asya da  Moğol saldırılarını yeniden başlatmak ve pekiştirmekle görevlendirince ,Hulagu,Kuzey İran'daki Batını İsmaili devletinin (Haşhaşiler) başkenti Alamut'u yerle bir ederek egemenliklerine son verdi.(1253).Ardından Horosan ve İran'ın geriye kalan bölgelerini ele geçirerek Büyük Han'a bağlı İlhanlı Devletini kurdu.(1256).Daha sonra Irak'ta halife ordusunu bozgunu uğratarak Bağdat'a gidi ve son abbasi Halifesi Mustasım'ı yakalatıp öldürttü.(1258).Suriye üzerine yürüdü.Ancak Filistin'de Ayn Calut Savaşı'nda (1260) Mısır Memelukluları,'na yenildi.Tebriz'i devletinin başkenti yapan Hulagu,böylece ölüm tarihi olan 1264 e kadar İran ,Irak ,Kafkasya ve Anadolu beyliklerini de içeren geniş bir bölgede Büyük Han adına hüküm sürdü.Hülagu'nun yerine babası gibi Budhacı olan büyük oğlu Abaka geçti. (1265). Hristiyanlığa büyük ilgi duyan ve ülkede bir çok kilise yaptıran Abaka ölünce (1282),Hristiyanken tahta çıktığında müslümanlığı kabul eden kardeşi Ahmet Teküdar ilhan oldu.Onun öldürülmesi üzerine (1284) yerine Buddhacı olan Abaka'nın büyük oğlu Argun geçti.Onun ölümü üzerine de kardeşi Geyhatu beşinci ilhan olarak tahta çıktı.(1291).Öldürülünce (1295) Hulagu 'nun torunu Baydu ardılı oldu.Müslümanlığı kabul ettikten sonra aynı yıl içinde öldürüldü.Argun'un büyük oğlu olan yedinci İlhan Gazan Mahmut döneminde (1295-1304) devlet tam anlamıyla bir Türk Müslüman imparatorluğu kişiilğine büründü.Ayrıca Kubilay  Han'ın ölümünden (1294) sonra Pekin 'deki Büyük Hanlar ile gevşeyen bağlar zamanla koptu.Gazan Mahmut'un yerine geçen kardeşi Olcaytu önce buddhasıyken ,1298 da Nesturi  Hristiyan ,sonra da Muhammet Hudabende adını alarak müslüman oldu.Başlangıçta hanefi mezhebini benimsediği halde şafiiliğie (1307) ardından da  şiiliğe (1309) geçti.Ölümü üzerine (1317) ardılı olan oğlu Ebu Said Bahadır yeniden sünniliğe döndü.Memluklular'la antlaşma imzalayınca ,Suriye için yapılan savaşlar sona erdi (1323) Ancak ülkeyi yıpratan iç karışıklıkları bastırmayı başaramadı.Nitekim ,Kafkasya da  çıkan bir ayaklanmayı bastırmaya çalışırken ,geride meşru bir mirasçı bırakmadan ölünce (1335) birbirine düşman Celayirli ve Çupani emirler tarafından tahta  çıkarılan kısa ömürlü İlhanlılar dönemi başladı.Arpa Han zamanında (1335-1336) Anadolu Beylikleri bağımsızlıklarını kazandılar.Gürcistan İmparatorluktan ayrıldı.Onun öldürülmesi üzerine emirlerin kuklası olarak tahta çıkarılan Musa birkaç ay saltanat sürdükten sonra aynı yıl öldürüldü.(1336) On yedinci ve son ilhanlı Anuşirvan'a kadar geçen dönemde Muhammet (1336-1338) Togay Tümur(1338-1339) Şahcihan Yimur (1339-1341) Süleyman (1341-1344) gibi hanların beceriksiz yönetimleri sonucunda Azerbaycan Altınordu devletince ele geçirildi,iç savaşlar önüne geçilemez bir durum aldı.1344 te tahta çıkan Anuşirvan'da öldürülünce (1353) ülke toprakları Celayirliler ,Muzafferiler ,Horasan  Serbedarileri gibi yerel hanedanlar arasında bölüşüldü