ÇAĞATAY HANLIĞI

                    Cengızın oglu Çağatay'ın kurdugu Maveraunnehır'den Dogu Turkıstana kadar uzanan topraklarda 1277-1370 yılları arasıdında varlıgını surdurmus bir devlettır.Baslangıcta Moğol Buyuk Kağanlığı'na bağlı ıken Algu (Aluğu) donemınde (1266-66) bagımsızlıgını kazanmaya baslamıs Duva donemınde (1291-1306) tam anlamı ıle bagımsız bır devlet olmustur.

                    Mogol devlet gelenegıne gore Cengız fethettıgı toprakları daha sağlığında oğulları arasında paylastırmıstır Cağatay'da babasının 1227 de olumunden sonra kendısıne verılen toprakları buyuk Kaan olan ağabeyı ogedey'e bağlı olarak yonettı.Cağtay yenı fetıh lere gırısmedı.Gocebe gelneklere baglı olarak yasadı Mogolların temel kanunu yasayı en ıyı bılen kısı olması dolayısı ıle butun moğol beylerınden saygı gordu ama Cağatay'ın 1241 de olumunden sonra cocukları ve torunları Moğol buyuk kağan ları ıle Çağatayın yonettı gı topraklara egemen olmak ıstıyordu.Sonunda Çağatay'ın torunu Algu rakıplerını 1261 de yenerek egemenlıgını herkese kabul ettırdı.Harezm Batı turkıstan ve afganıstanı da ele gecıren Algu dan sonrada taht kavgası surdu Duva donemınde tam olarak bağımsız lıgını kazanan Cağatay hanlıgı Kebek donemınde en guclu cagını yasadı Kebek aynı zamanda kendı adına para basan ılk Cağatay hukumdarıdır.Islam dınını kabul eden ılk Çağatay hukumdarıda Kebek ın 1326-34 yılları arasında hukum suren kardesı Tarmaşirindır Çağatay hukumdarları daha once Şaman dınınde ıdıler.Tarmanşirinden sonra devlet doğu ve batı olarak ıkı ye bolunmussede 1359-70 yılları arasında hukum suren son buyuk Çağatay hukumdarı Tuğluk Timur batı bolgesını yenıden denıtımı altına almayı basarmıstır.Ama oğlu Turkıstan valısı Ilyas Hoca'ya vezır ve danısman olarak atadığı Tımur kendısıne bas kaldırarak 1370 te yonetımı elıne gecırdı.Hanedanın batı kolu Tımur IMparatorlugunu yıkılmasından sonra 15. yuzyılda bir sure daha Maveraunnehır'e egemen oldu dogu kolu ıse Yedısu ve tarım bıolgesınde sonralarıda Turfanda 17. yuzyıl sonlarına kadar varlıgını surdurdu.

                    Çağatay hanlıgı hanedanı bakımından bir Moğol devletı olmakla bırlıkte yayıldıgı genıs alanda buyuk olcude Turk nufus barındırmıstı.Bu Turk lerın konustugu dılede Çağatayca yada Çağatay Turkcesı denmıstır.Çağatay Hanlıgı egemen oldugu topraklarda ekonomık bakımdan degosom ve canlılık yaratamamıs daha once bu bolgede egemen olan Karahanlılar donemınde tarımda ve tıcarete gorulen gelısmeler bile gocebelıge dolayısıgı ıle hayvancılığa bağlılık yuzunden buyuk olcude yavaslamıstır.