ABDÜLKADİR GEYLANİ

        İranlı mutasavvuf.(Geylan 1078- Bağdat 1166) Ailesi ve yaşamı üzerine kesin bilgiler yoktur.Sonradan anlatılan yaşam öyküsüne göre,onsekiz yaşındayken öğrenim amacıyla Bağdat'a gitti.Şafii mezhebinin görüşleri doğrultusunda İslam bilimlerini inceledi.Daha sonra Şafii mezhebinden ayrılarak Hanbeli mezhebine katıldı.Dönemin ünlü mutasavvuflarından Ahmet Debbah ve şeyh Yusuf Hemedani ile tanışmasından sonra kendisini tamamen tasavvufa verdi.Bu dönemde inzivaya çekilerek çöllerde tek başına dolaştığı söylenir.Bir süre sonra tekrar Bağdat'a dönerek halka vaazlar vermeye başladı.Bu arada Kadiri tarikatının kuramsal temelini oluşturacak olan kitaplar yazıyordu.

        Geylani'nin kurduğu Kadiri tarikatı,İslamiyetin içersinde baş gösteren ilk örgütlü ve kalıcı tarikattır.Geylani'nin İran çok Tanrıcılığının da etkisinde olan öğretisi,Tanrısal bir içe doğuşla İslamiyetin özünü kavramayı öngörür.Bu yaklaşımı ,kendisinden önce var olan İslami geleneğe de belirli bir eleştiriyi içerir.Ona göre,bugüne dek Kur'an-ın ortaya koyduğu kurallar ,yani şeriat kuralları ,biçimsel olarak benimsenmiş ve uygulanmıştır. Oysa,İslamiyet'in Kur'an da somutlanan içeriği,biçimsel değil özsel bir kavrayışla anlaşılabilir.Bu ise ancak belirli bir arınma sürecinden sonra gerçekleşebilecek olan Tanrısal bir içe doğuşun sonucu olabilir.Bu içe doğuş yeteneği ise "tekke" yada "dergah" denilen özel mekanlardaki ayinlerle aşama aşama geliştirilebilen bir yetenektir.Başlıca eserleri El Günye li Talib-i Tarik-Hak ,Fütuh-ul Gayb,hizb-i Beşair-il Hayrat.